De wij-doen-niet-aan-etiketjes-maffia

stamp-1415724__340

We zijn een beetje doorgeschoten in het labelen van mensen en met name kinderen. Alles wat niet heel netjes binnen het systeem van school of werk past, heeft een DSM-V diagnose met bijbehorende medicatie en rugzakje. Ik heb ooit een onderwijzer gesproken in wiens klas vijf kinderen zónder diagnose zaten. Dat wordt ongeloofwaardig. Je kunt echter ook te ver doorslaan in je kritiek op de wildgroei aan diagnoses en etiketjes en alle etiketjes verwerpen. `Iedereen is toch uniek?´ krijg je dan te horen.

gummibarchen-359950__340

Ja. Zo uniek dat je uitvalt op school, geen baan kunt vinden en geen aansluiting vindt bij leeftijdsgenoten. Zo uniek dat het op eigen kracht lastig wordt en je graag zou willen weten wat je in vredesnaam niet goed doet. ´Ik geloof niet in autisme´,  dat werk. Of `Ach, we hebben allemaal wel iets´.  Maar vaak toch niet zo erg dat je compleet onderuit gaat in je werk. De ignorance van mensen die iedereen zo graag willen zien als leuk, lief en uniek doet geen enkel recht aan de soms rauwe werkelijkheid van het autismespectrum, verbijsterend hoogsensitief zijn, zo ´uniek´ dat je van de ene psychose in de andere rolt (en nee, dat zijn géén roze olifantjes). Van schrijnend verdriet en voortdurend tegen een muur van onwetendheid en onbegrip oplopen. Mensen die dit ontkennen, zijn een ernstig geval van rainbow farting en butterfly burping.

Het meest extreme wat ik heb meegemaakt is dat iemand zich afvroeg waarom al die mensen ´zo graag een etiketje willen hebben. Om een uitkering te krijgen of zo?´ Zo´n uitspraak getuigt van geen enkel respect voor de realiteit van mensen met ASS, ADHD, OCD of zelfs ´maar´ een depressie. Het gaat volledig voorbij aan de weg die ze hebben afgelegd voordat het etiketje er was. De problemen op school, sociaal, het gepest worden, het afgewezen worden, het voortdurend boven je macht ploeteren om marginaal mee te komen, de voortdurende druk op achtergrond ´oh, als ik maar geen fouten maak´.  En, als je dan een fout maakt, gewoon niet begrijpen wat je fout hebt gedaan. Waarom dingen die iedereen moeiteloos lijkt te doen, voor jou zo moeilijk zijn. De ontelbare keren dat iemand tegen je zegt: ´Ben jij nou zo onhandig of zo?´ (Dag zelfvertrouwen, hallo minderwaardigheidscomplex!)

De suggestie dat mensen gediagnostiseerd wíllen worden om niet te hoeven werken, is ronduit beledigend voor mensen die zich ervoor schamen dat ze teren op de belastingbetaler. Voor mensen voor wie een baan een stempel ´jij bent oké´ zou betekenen. Voor mensen die leven met het verdriet en de frustratie niet economisch zelfstandig te zijn. Voor mensen voor wie een baan een bevrijding zou zijn van alle instanties door wie ze soms als een halve crimineel worden behandeld.

Een etiketje hebben betekent na jaren ploeteren eindelijk uitzicht hebben op inzicht in jezelf. Een diagnose is een wegwijzer naar zelfkennis. Weten welke uit de  kast vol boeken in het psychologie-rek in de bibliotheek jou verder kan helpen. Welke –peut of –loog voor jou relevant zou kunnen zijn. Weten wie je bent leidt misschien wel naar een baan waarin je je veilig en gewaardeerd kunt voelen. Naar de rust in je leven waardoor geluk, een partner, bevrijding van depressie mogelijk wordt.

Oordeel niet te hard over etiketjes. We hebben ze niet voor niets in het leven geroepen. Toen ik mijn etiketje kreeg, dacht ik niet: ´Joepie! Nu kan ik een uitkering gaan aanvragen!`.  Ik dacht: `Oh shit! oh shit! oh shit! hoe ga ik dat in godsnaam doen?´.  Het is niet niks.  Vaak wordt een diagnose gevolgd door een fase van verbijstering, ontnuchtering, soms rouw om het leven dat niet de meest voor de hand liggende optie meer is, en uiteindelijk begrip en acceptatie. Daarna begint vaak de persoonlijke groei. Een diagnose wordt niet gevolgd door de gedachte `Yess,  nu kan ik geld van de gemeenschap gaan lospeuteren zonder dat ik er iets voor hoef te doen´.  Een diagnose is, als het goed is, geen excuus voor je tekortschieten maar een helpende hand om iets van je leven te maken.

Neem een diagnose niet te letterlijk of te absoluut, maar heb respect voor de (lijdens)weg die naar de diagnose heeft geleid. Je weet niet welke weg iemand heeft afgelegd.

3 thoughts on “De wij-doen-niet-aan-etiketjes-maffia”

  1. Ik kan een eind meegaan in de theorie van professor Pieter Duker, die in zijn boek ‘afscheid van autisme en adhd’ (2013) stelt, dat autisme sec geen psychische stoornis is, maar een andere manier van prikkelverwerking. Mensen met ASS zouden meer prikkelvermijdend zijn en mensen met ADHD meer prikkelzoekend. Op de normaalverdeling zou iemand met ASS bijvoorbeeld 2 of 3 standaardeviaties van het gemiddelde kunnen afzitten. Hij vindt dat je naar de functie van het gedrag moet kijken. Mensen proberen de prikkels die zijn van binnenuit hebben en die ze van buiten af ontvangen, te reguleren tot een prettig niveau (homeostasetheorie).

    Ik sprak laatst een leidinggevende bij een samenwerkingsverband (voor passend onderwijs) en zij zijn ook niet voor labelen, maar voor het kijken naar de specifieke onderwijsbehoeften van de individuele leerlingen. Als daar rekening mee gehouden wordt, kun je een omgeving creeeren waarin deze mensen goed kunnen functioneren en groeien.

    Dit gezegd hebbende, wil ik wel aantekenen dat ik een juiste diagnose wel wenselijk acht. Door het niet onderkennen van ASS, kunnen kinderen beschadigd raken. Ook zijn vele scholen niet zover om zonder labels te werken. Het label blijkt tot op heden nodig om de juiste deuren in het onderwijs en de zorg te openen.

    1. Helemaal waar. Hoe verder je van de normaalverdeling afkomt, hoe uitgesprokener de eigenschappen en vaak ook talenten, maar ook de problemen en special needs

  2. Pingback: Etiketjes | aHspie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *