Emotionele manipulatie en autisme

pinocchio-703376__340

Een vaak voorkomend probleem in relaties met autisme is emotionele manipulatie. Het is voor neurotypische mensen vaak lastig om er doorheen te prikken omdat het fenomeen zo ongrijpbaar is. Voor mensen met ASS is het nog moeilijker. Het grootste probleem met manipulatie is dat de persoon in kwestie het zelf onbewust doet, vanuit angst of gekwetstheid. Het is een onbewust gedrag en daarom zal de persoon in kwestie vaak ontkennend reageren als je hem of haar confronteert met dit gedrag. Het is niet iedereen gegeven om te reageren met reflectie als je wordt geconfronteerd met het feit dat je de belevingswereld van een ander bagatelliseert om je eigen onzekerheden te verbergen.

Gaslighting

Een fenomeen wat lang onbewust is gebleven en waar de laatste tijd meer aandacht voor komt, is gaslighting.  Gaslighting is een bijzonder gemene manier om iemand zeer effectief te ondermijnen omdat je de belevingswereld van die persoon in twijfel trekt. Doordat de ‘gegaslightte’  persoon aan zichzelf gaat twijfelen, ontstaat er een vorm van dissonantie waardoor je de band met je innerlijke autoriteit, je innerlijke waarden en uiteindelijk je zelfbeeld kwijtraakt. Je innerlijk wordt als het ware aan flarden getrokken waardoor je vertwijfeld en weerloos achterblijft. Het is me overkomen in een relatie en het heeft me letterlijk jaren gekost om mezelf weer een beetje bij elkaar te rapen. Gaslighting is uitgesproken wreed en het zijn destructieve, meedogenloze persoonlijkheden die zelf geen enkele stabiele bodem in hun persoonlijkheid hebben die zich er schuldig aan maken. In feite zijn ze psychisch gebroken en ze gaan door tot hun partner net zo gebroken is als zijzelf, want dan is die persoon geen bedreiging meer voor hun ellendige levens.

Hoe herken je gaslighting?

-Ik zou dat nooit doen, dat weet je toch? (de dader gaat ervan uit dat je raar bent omdat je aan zijn/haar goedheid twijfelt)

– je begrijpt het niet (je begrijpt het wel!)

– Je bent overgevoelig (je mag jezelf niet zijn)

Omdat je voortdurend wordt ontkend in je eigen realiteit, ga je aan jezelf twijfelen. Je durft niet meer voor jezelf op te komen in een relatie. In extreme gevallen kun je zelfs misbruik gaan accepteren als ‘boetedoening’ omdat je immers zo’n raar, overgevoelig, sentimenteel mens bent. Je gaat voorbij het gevoel van onrecht dat je wordt aangedaan en je gaat geloven dat de behandeling die je van de gaslighter krijgt, volkomen terecht en verdiend is.

pinocchio-703376__340

 

Tone policing

Tone policing is iets wat ik nogal eens tegenkom bij autistische vrouwen in hun relaties of tussen autistische en niet-autistische vrouwen. Maar het zou net zo goed kunnen dat mannen er ook mee te maken hebben. Tone policing is een fenomeen dat voorkomt wanneer een achtergestelde groep zich mondig opstelt tegen de bevoorrechte groep. De bevoorrechte groep voelt zich bedreigd door het afbrokkelen van bestaande verhoudingen die als veilig en onaantastbaar worden beschouwd. Ze gaat het gedrag van de underdog dan ridiculiseren om het ongeldig te maken. Het gedrag wordt weggezet als te emotioneel, te boos, te radicaal, te confronterend, te wat dan ook. De bevoorrecht groep bepaalt vanuit zijn toppositie hoe de underdog zich zou moeten gedragen. Maar dat is het nou juist: de underdog vecht zijn positie aan. Het gedrag van de underdog wordt ontkracht door te stellen dat het niet voldoet aan de heersende (door de bevoorrechte groep ingestelde) normen en daardoor niet serieus genomen hoeft te worden. Ik noem vrouwen met ASS, omdat dat nog eens pittige tantes zijn die daardoor bedreigend kunnen overkomen in relaties of op de werkvloer. Ze roepen weerstand op met hun autonomie en recht voor z’n raap manier van doen.

-‘Het moet bij jou altijd aan zoveel eisen voldoen’ (je probeert vanuit je gevoeligheid een zekere mate van comfortzone te handhaven)

– ‘Kun je niet tegen me lachen?’ (je hoeft niet aan een maatschappelijk opgelegd beeld van ‘de ideale vrouw’ te voldoen)

-‘Kun je dat niet wat fluweliger zeggen?’

Tone Policing lijkt op gaslighting maar het verschil zit hem erin dat iemand die eerder was kleingehouden, zijn mond opendoet en daarop aangesproken wordt. Ik heb het ooit meegemaakt in autismecafes toen mensen met ASS begrip vroegen voor hun gevoeligheid en werden beantwoord op een manier die gericht was op de stereotype uitingen van autisme. “Het lijkt wel of ik last heb van de vibes van mensen”(verwoordt hooggevoeligheid.) “Ja, jij hebt moeite met het interpreteren van die signalen.” (Ontkent gevoeligheid, legt er een stereotype overheen, gaat bovendien voorbij aan de vraag, want het ging niet om interpreteren, het ging om voelen).  De persoon met ASS werd door het establishment teruggeduwd in zijn hok toen hij aandacht vroeg voor een conditie die niet begrepen wordt. Daar werd met weerstand op gereageerd.

boy-555577__180

De kwetsbaarheid van mensen op het autismespectrum voor emotionele manipulatie

Dit soort gedrag is voor niemand gezond. Maar mensen met ASS zijn kwetsbaar voor dit soort manipulatietechnieken omdat ze de neiging hebben alles letterlijk te nemen. Ze geloven het als iemand zegt dat ze te direct, te assertief, te energiek, te confronterend zijn. Ze trekken zich op aan andere mensen om hun sociale gedrag aan te toetsen. Dat is begrijpelijk en vaak ook nodig, maar het is gevaarlijk als je het doet bij iemand die zelf niet zuiver op de graat is (ik spreek helaas uit ervaring). Dan ga je manipulatie gebruiken als ijkpunt voor je eigen gedrag en dat betekent dat je zuiver gedrag van jezelf gaat afkeuren omdat het een of andere flapdrol niet bevalt. Dat heeft niets met sociale vorming te maken, dat is beschadigend en schrijnend.

Het is erg moeilijk om manipulatief gedrag rationeel te doorgronden, vaak is dat ook de eerste impuls van mensen met ASS: proberen het met hun verstand te begrijpen. Dat lukt niet. Het gedrag is irrationeel. Iemand handelt vanuit een donkere krocht in zijn persoonlijkheid en daar is hij/zij zich ook niet van bewust. Dat schadelijke gedrag wordt naar jou toe gekatapulteerd in de hoop jouw gedrag zodanig af te zwakken dat jij die persoon niet langer confronteert met zijn schaduwkant. Dan ben je namelijk niet meer gevaarlijk voor die persoon.

Mensen met ASS zijn vaak geneigd juist de schaduwkant van mensen te spiegelen en ook zij doen dat onbewust. Ik heb het zelf meegemaakt dat ik in een spiraal terechtkwam met een partner van spiegelen-gaslighting-nog harder spiegelen- nog meer gaslighting. Een deprimerend kat-en-muisspelletje.

Het enige kompas dat je hebt, is je eigen gevoel. Hoe voel ik me in deze relatie? En dat kan lastig zijn, want gevoelens zijn vaak zo ongrijpbaar. Neem ieder gevoel van onbehagen serieus. Voel ik me niet gezien? Bedreigd? Niet gesteund? Heb je het gevoel dat iemand je afvalt juist als je kwetsbaar bent? Voel je je binnengedrongen of geschonden? Mentaal aangerand of zelfs ‘mentaal verkracht’ (dat bestaat en je moet het absoluut serieus nemen). Een ‘mentale verkrachting’ kan je vermogen om relaties en intimiteit aan te gaan net zo beschadigen als een fysiek misbruik. De ander zal zich verweren met: “je moet het niet zo zwaar opvatten” (doen we ook). “Niet zo serieus nemen”(doen we ook). “Jje moet niet zo gevoelig zijn” (zijn we). “Je moet een beetje meebuigen in een relatie” (vinden we lastig). Manipulatoren zijn meesters in het ‘lezen’ van mensen en dat is onze handicap. Manipulatoren maken handig misbruik van valkuilen om gedrag te ridiculiseren, bagatelliseren of zelfs belachelijk te maken. Je eigen schaduwgedrag wordt naar je teruggespeeld om de manipulator in z’n comfortzone te houden. En dat is lastig om doorheen te prikken en nog lastiger als je ook ASS hebt. Mensen kunnen jarenlang vastzitten in een manipulatoire relatie en geloven dat zij de dommerik, zwakkeling, claimer of zeurpiet zijn.

Een relatie zou je een goed gevoel moeten geven of op zijn minst een wederzijds voordeel opleveren. Geen enkele relatie waarin je je oncomfortabel voelt, is oké. Mensen met ASS zijn soms zo gewend aan ongemakkelijke omgang met mensen dat het hen niet voldoende alarmeert als ze worden weggezet als iemand die te (iets) is of als ze zich niet geborgen voelen. Maar ieder mens heeft recht op veilige relaties. Ook als de bandbreedte waarbinnen je je veilig voelt, niet zo groot is.

 

 

5 thoughts on “Emotionele manipulatie en autisme”

  1. Bram volgens mij komt gaslighting voor bij borderliners en niet bij autisme. Het is juist goed wanneer neurotypische mensen, die vaak zelf vaak ook niet helemaal op het padje lopen, al beweren ze van wel, zich meer in mensen met ASS, zonder beperkingen en normaal tot hoog niveau gaan verdiepen.

  2. Bedankt voor het verwoorden van dit fenomeen. Ook ik ben er helaas ingetrapt bij iemand en dat was een hele harde, maar ook wijze les. Voelde me er behoorlijk alleen in. Dus fijn dat je jouw stuk hebt gedeeld.

  3. Hoi Merel. Ik heb je stuk met aandacht gelezen en ik vond het erg interessant. Ik ben echter ook een beetje in verwarring. Ik vraag me namelijk af hoe je weet dat je niet zelf degene bent die manipuleert en gaslightt. Het is namelijk zo dat mijn moeder mij van jongs af aan een manipulator heeft genoemd. En ook al weet ik dat meestal geldt: ‘Wat je zegt ben je zelf’, ik ook denk dat dit niet zomaar uit de lucht komt vallen. Kijk ik zou graag willen dat mensen in het algemeen en zeker mijn moeder er voor mij is als ik het moeilijk heb en mij niet bekritiseert op gevoelens van angst verdriet en boosheid omdat die niet juist of helpend zouden zijn (voor mijzelf notabene!). Maar aangezien zij heel erg boos wordt als ik om aandacht vraag of hierin mijn grens aan geef, heb ik op andere manieren geprobeerd om haar aandacht te vragen en dat zou je kunnen betitelen als manipulatief. Toen ik klein was deed ik dat door heel hard te praten en later door tegen haar zin in haar aandacht vast te houden, ‘Malicious compliance’ en door dwars te zijn en te weigeren dingen te doen die zij van mij verlangde in de hoop dat dan een gesprek over mijn gevoel wel mogelijk zou zijn. En ook nu nog durf ik mensen niet rechtstreeks te vragen om mij te troosten of een knuffel te geven als ik daar behoefte aan heb uit angst voor afwijzing. Ik probeer daarna mijn negatieve gevoelens tegenover die personen zo goed mogelijk te camoufleren ook weer uit angst voor conflict en afwijzing.
    Oké, ik denk dat ik het al weet. Ik ben zelf niet manipulatief omdat ik in principe mensen niet bekritiseer op tekortkomingen maar hen juist probeer te helpen hun hart te volgen en dat te krijgen waar ze naar verlangen. Ik probeer wel mensen hun overtuigingen te veranderen als die het onmogelijk voor mij maken om me te uitten en daar zou ik misschien wat duidelijker in kunnen zijn. Proberen dan tenminste want ik ben hier natuurlijk wel erg kwetsbaar in. Wacht is, voor een manipulator heb je ook iemand nodig die zich laat manipuleren. En manipuleren is geen enkel probleem als iemand nee kan zeggen. Met manipuleren hoef je dus eigenlijk alleen maar op te passen als de ander op de een of andere manier heel erg afhankelijk is van jou of om de een of andere manier geen nee kan zeggen. En dan is de vraag of mijn moeder afhankelijk is van mij waarop het antwoord ja moet zijn. Dus misschien kan ik mijn moeder een keer vragen of ze nog steeds vind dat ik haar manipuleer. Kleine kans dat ik me daarna wel veilig bij haar voel maar dan kan ik misschien met mezelf in het reine komen want ik weet het nooit zeker. En misschien ook vragen op welke manier ze vindt dat ik haar toen manipuleerde en hoe ze zich daarbij voelde en wat ze graag had gewild dat ik zou hebben gedaan. Ja, ik denk dat dat een goed idee is al ben ik er niet helemaal zeker van of ik dit niet uit manipulatieve beweegredenen doe :S. Misschien is het ook een optie om mezelf eens een keer toe te staan om te manipuleren. ‘Manipular’ betekent in het Spaans: iemand beïnvloeden om indirect een bepaald doel te bereiken. En als ik dan op een bepaald moment benoem dat ik dat doe dan is het al weer een stuk directer. En daarbij komt nog dat ik het helemaal niet erg vind als iemand mij probeert te manipuleren, als het hem lukt dan was ik immers gewoon niet slim genoeg of heb ik met mij laten sollen, wat weer een goede les voor de volgende keer is. Bij mij ligt de grens bij geweld en intimidatie.
    Oké, nou ben ik toch weer aan het twijfelen. Ik weet niet of ik het goed doe. Die twijfel is een symptoom van iemand die langdurig gegaslight is maar dat bewijst niets. Ik denk eigenlijk dat dat onoverkomelijk is zo lang ik nog geen veilige band met iemand heb. Maar goed, ik heb weer een paar nieuwe woorden bij geleerd en misschien ben ik beter in staat om het de volgende keer te benoemen als iemand weer iets met mij probeert. In ieder geval bedankt voor dit verhaal.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *