Het hoogsensitiviteitsspectrum. Connecting the dots.

sunset-1625080__340

Hoewel ze op het oog hemelsbreed van elkaar lijken te verschillen begint me steeds duidelijker te worden dat er zoveel overeenkomsten zijn tussen empaten en mensen op het autismespectrum dat ik me afvraag wat nou het wezenlijke verschil is tussen de twee.Sinds mijn boek uit is, hoor ik regelmatig van empaten dat ze zich er zo in herkennen, en dan vooral in het afsluiten en de gevoeligheid. Deze mensen kregen ook vaak van hun omgeving te horen: “He joh, doe eens niet zo autistisch!” terwijl ze dat toch duidelijk niet waren. Ik denk dat het tijd is om sensitiviteit en autisme te gaan omdenken.

 

Sensitiviteit als karaktertrek

Binnen de oudere, vaak als achterhaald beschouwde persoonlijkheidstheorieën*) zoals de Meyers-Briggs, gaat men uit van paren van tegenpolen waarop je hoog of laag kunt scoren. Sommige van deze theorieën gaan uit van neuroticisme als karaktertrek. Neuroticisme wordt dan vaak tegenover extraversie geplaatst. Het neurotische persoonlijkheidstype is sociaal teruggetrokken of zelfs sociaal angstig, minder sociaal vaardig, ligt emotioneel snel overhoop, heeft een grote controledrang, ervaren vaker onprettige (in de betreffende theorieën vaak als ‘negatief’ aangeduide, mindfullnessdingetje!) emoties zoals onzekerheid, schaamte en ergernis.

anti-stress-ball-2472591__340

 

De verdraaiing en de kerneigenschap van sensitiviteit

Wie de laatste jaren een beetje heeft opgelet, herkent in dat ‘neurotische persoonlijkheidstype’ de HSP die vastzit in zijn valkuil. Zeg maar die HSP die Elaine Aron nog niet heeft gelezen. Verder vind ik het heel opvallend dat de westerse psychologie het sensitieve persoonlijkheidstype niet als karaktertype erkent, laat staan het waardeert. Ze erkent wel de negatieve verdraaiing ervan: de neuroot.  Dat is ook de voornaamste vorm waarin je tot nog niet zo heel lang geleden hoofdzakelijk sensitieve mensen tegenkwam: overprikkeld, gefrustreerd, aan hun taks, overspannen, in hun hoofd, uit hun lijf. Je (her)kent het wel. Ik in ieder geval wel. Het kwartje viel bij mij toen ik een sneltest invulde om te kijken hoe je scoort op OCD (obsessive compulsive disorder). Nu heb ik geen OCD, ik was gewoon nieuwsgierig. De vragen bestonden uit een aantal figuren waarvan je de afwijkende moest scoren. Mijn score: 100% binnen een halve minuut. Het aardige van die test is dat hij scoorde wat je goed kan en niet waar je frustraties liggen. Ik bedoel: ze hadden ook kunnen vragen: ‘ontplof je als de dop van de pindakaas niet precies met het logo recht boven het etiket is gedraaid?’.  Het talent van OCD is: subtiele details waarnemen die een ander ontgaan. Kijk, nu gaat het ergens over. Ik heb dus geen OCD (de negatieve verdraaiing), ik ben detailgericht (de kerneigenschap zonder de verdraaiing).

Subtiliteiten waarnemen kan op veel manieren. Ervaar je ze in de ruimtespanning in een kamer? In iemands emotionele toestand? In kunst of muziek? In wetenschap? Sensitiviteit is het sleutelwoord. En dat beginnen we nu eindelijk te erkennen. De gave om subtiliteit op te merken is gewoon een eigenschap en je kunt in de valkuil tuimelen (neuroot) of er meesterschap over verwerven (de HSP die zichzelf op de rails heeft staan). Net zoals er een wereld van verschil zit tussen een leider en een despoot, hoewel ze beide dezelfde basale drijfveer hebben. De OCD-ende neuroot en de detailgerichte HSP-er die zijn of haar meesterschap ontplooit door een onderwerp naar een hoger niveau te brengen hebben beiden hetzelfde persoonlijkheidstype. Maar ze gaan er anders mee om. We hebben lang alleen de valkuil van het sensitieve persoonlijkheidstype gezien en niet het meesterschap. Dat begint nu te veranderen.

guitarist-407212__340

 

Hoogsensitiviteit is een spectrum

Connecting the dots van het sensitieve persoonlijkheidstype begon te dagen dat het hier om een spectrum gaat van sensitiviteit met aan het ene uiterste de empaat en aan het andere uiterste alle uitingsvormen van autisme en alles wat daar tussenin zit. Hoewel ik van autisme het gevoel heb dat daar toch ook een groepje empaten onder verstopt zit, vooral de non-verbale types. Steeds meer mensen valt op hoe groot de overlap is tussen ADD, ADHD, autisme, en dat onder veel andere ‘stoornissen’ zoals schizofrenie en bipolaire stoornis vaak ook een enorme sensitiviteit en multidimensionaliteit verborgen zit. Het cruciale verschil tussen een ‘stoornis’ en het HSP spectrum is: zit je in de valkuil, of heb je meesterschap verworven over je gevoeligheid? De ‘spectrum-visie’ zou ook kunnen verklaren waarom de één met een etiket een disfunctioneel leven heeft, terwijl de ander een levenskunstenaar is die van zijn probleem zijn gave heeft gemaakt, hoewel niet zonder de nodige uitdagingen. De grens tussen die twee uitersten is soms dun en soms bestaan ze ook naast elkaar. Het is nooit saai op het hoogsensitiviteitsspectrum.

 

Multidimensionaliteit

Multidimensionaliteit is een stuk van sensitiviteit dat weinig aandacht krijgt omdat het zo ongrijpbaar is. Hoewel niet iedereen het bestaan van parallelle realiteiten even gemakkelijk kan accepteren, vooral als je er geen ervaring mee hebt, is het naar mijn idee de kern van sensitiviteit. We denken bij sensitiviteit aan zintuiglijke sensitiviteit, maar het gaat zoveel verder dan dat. Sensitiviteit draait om het aantal ‘lagen’ dat je meekrijgt in je waarneming. Als je multi-dimensioneel bent, krijg je dus meerdere lagen tegelijk mee in je waarneming.

sunset-1625080__340

De meeste mensen nemen zintuiglijke en emotionele prikkels waar. ‘Laagsensitieve mensen’ nemen vaak alleen de zintuiglijke prikkels waar en zijn betrekkelijk onontvankelijk voor emotionele prikkels. Zij nemen dus een heel materiële wereld waar. Mensen die hoogsensitief zijn, krijgen meer lagen mee. Binnen de Jungiaanse psychologie kent men het collectief onderbewuste. Dat is een laag in het bewustzijn waar alle mensen op zijn ingetuned, hoewel de één meer dan de ander. Daarom heet het ook collectief. Het is een vergaarbak van symbolen, tekens, verbanden en associaties. Alles wat niet rationeel is maar wel heel werkelijk. Het is de plek waar verhalen vandaan komen en waar creatieve oplossingen gevonden worden. Sensitieve mensen krijgen veel mee uit deze laag. Vandaar dat de manier waarop zij waarnemen zoveel meer diepte heeft. Die collectieve laag van symbolen en duidingen zit daar nog onder. Bekijk je een film en komt daar een beeld in voor dat je niet rationeel kunt duiden maar wat heel veel indruk op je maakt en nog een tijd door je hoofd blijft spoken? Dan kun je er wel van uitgaan dat die film is geregisseerd door een sensitief persoon die zo’n stukje uit het collectief onderbewuste heeft gehaald. Het is niet logisch, maar wel echt. Daarom komt het zo bij je binnen. Sensitieve mensen doen doordat ze die gave hebben, vaak een collectief werk dat ten goede komt aan de mensheid als geheel. Ze roepen vaak sentimenten op die bij een grotere massa aan het sluimeren zijn maar die ze door een te weinig sensitiviteit niet bewust doorhebben. De HSP er haalt dat dan naar boven. Ze maken vaak psychische patronen inzichtelijk die voor de massa abacadabra blijven. Sensitieve mensen voelen vaak automatisch waar de massa een ongemak of gebrek ervaart doordat ze afgesneden zijn van de andere dimensies. Ze geven dan kunst of muziek of wat dan ook waardoor mensen die band kunnen herstellen. Multidimensionaal zijn betekent op dit moment vaak dat mensen zich dienstbaar opstellen en hun talent gebruiken om de minder sensitieve mensen opnieuw te verbinden met hun multidimensionaliteit.

 

Wat hebben mensen op het sensitiviteitsspectrum met elkaar gemeen?

Deze mensen hebben met elkaar gemeen dat hun energieveld groot, flexibel, en poreus is. Ze nemen veel omgevingsindrukken op en moeten die dus ook weer kwijt. Ze zijn niet per se introvert of einzelgänger (ambiverts is een jonge term voor mensen die sociaal zijn ingesteld maar ook hun me-time hard nodig hebben). Ze hebben een grote behoefte hun creativiteit te uiten in kunst, muziek, proza, poëzie of technologie. Ze hebben van nature weinig aansluiting met ‘de massa’,  vaak als kind al niet. Ze zijn geboren om het anders te doen. Als ze gedwongen worden zichzelf aan te passen, gaat zich dat uiten in psychische of psychosomatische klachten. Ze hadden dikwijls problemen op school, waren de drop-out, de clown of juist de filosoof van de klas of ‘dat transparante kind’.  Of ze hebben het weliswaar gered op school maar vonden er geen bal aan. Ze komen vaak in buitenissige beroepen of in ieder geval bijzondere interesses of een aparte leefstijl terecht. Ze trekken elkaar aan als een magneet. Ik heb gemerkt dat alle ‘gezindten’ op het sensitiviteitsspectrum het goed met elkaar kunnen vinden, zodanig dat hun sociale problemen lijken op te lossen. Die bestaan slechts tegen de achtergrond van een maatschappij waarin ze hun draai niet kunnen vinden.

person-human-child-girl-blond-meadow-grass

Het zijn vaak mensen met een zeer uitgesproken persoonlijkheid, die vaak ook voor de nodige obstakels zorgt (de labels komen niet voor niets, ze hebben te maken met reële uitdagingen).  Ze hebben vaak moeite hun plek in te nemen in het leven, of met het onderhouden van een relatie. Ik heb gemerkt dat ze ‘relationeel drama’, niet met maar ook niet zonder elkaar kunnen, ‘ik hou van hem/haar maar ik ga gewoon kapot aan deze relatie’ aantrekken. Het is nooit gewoon huisje boompje beestje. Het zijn intense mensen en dat werkt door op al hun relaties, ook die met vrienden en collega’s. Het vergt vaak enige flexibiliteit om een band te onderhouden. Ze hebben uitgesproken behoeften en maken duidelijke keuzes om daarin te voorzien. Het is vaak een strijd om zichzelf op de rails te krijgen en hun talenten te laten werken. Ze moeten vaak speciale aandacht besteden aan aarding. Ze hebben een groot vermogen om af te zien en offers te brengen voor de doelen die ze zichzelf stellen.

Het hoogsensitiviteitsspectrum wordt bevolkt door mensen met fijnere antennes en om die reden hebben ze de eigenschap om het nieuwe als eerste op te pikken en in de wereld te zetten. Ze zijn eigenzinnige pioniers.

*) https://nl.wikipedia.org/wiki/Persoonlijkheidsleer#Persoonlijke_Constructtheorie

https://nl.wikipedia.org/wiki/Big_Five_(persoonlijkheidsdimensies)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Myers-Briggs_Type_Indicator

1 thought on “Het hoogsensitiviteitsspectrum. Connecting the dots.”

  1. Dank voor dit prachtige artikel! En wat fijn om te merken dat mijn eigen theorie over dit onderwerp ook bij anderen leeft.

    Ik zie het sensitiviteitsspectrum voor me als een kwadrant met een y-as voor hoog- en laagsensitiviteit, en een x-as voor sociaal aangepast gedrag. De meeste mensen bevinden ergens in het midden, waar x- en y-as elkaar kruizen. Mensen met kenmerken van autisme, ADHD en hoogsensitiviteit scoren allemaal hoog op het gebied van sensitiviteit (hoog op de y-as), maar verschillen in de manier waarop ze op hun omgeving reageren (verschillende plekken op de x-as) . Helemaal aan de onderkant van de y-as heb je rechts op de x-as de laag sensitieve sociale mensen (slimme, manipulatieve types die het ver schoppen als bijvoorbeeld wereldleider) en links op de x-as de laag sensitieve/niet-socialen, die vaak gelabeld worden als ‘antisocial’.

    Voor mij zijn al deze labels complex en fluïde, en zeker niet te isoleren als ‘persoonlijkheidsstoornissen’ of ‘ziektebeelden’. Het word, vind ik, tijd dat de wetenschap hier anders naar gaat kijken. De enorme verscheidenheid aan mensen met verschillende persoonlijkheden geven juist kleur aan het leven, godzijdank zitten we niet allemaal in het midden van het kwadrant.

    Ook helemaal mee eens dat extreme eigenschappen zowel een valkuil als talent kunnen zijn. Als je in de valkuil zit, kun je inderdaad soms wel spreken van een stoornis. Zo had ik het nog niet bekeken. Ik ga mijn kwadrant nog even verfijnen 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *