Ik wil niet compenseren. Ik wil leven.

bellen

Mensen met ASS en een hoge intelligentie zullen het wel vaker te horen krijgen: “met je intelligentie kun je gelukkig veel compenseren”.  Het is goed bedoeld, maar er zit een misvatting achter: dat verstand de plaats van gevoel kan innemen. Net zoals gevoel verstand niet kan vervangen.

Met ‘compenseren’ wordt vaak bedoeld dat je je verstand gebruikt om te begrijpen waar je gedrag afwijkt, ontoereikend is of waar je vaardigheden mist.  ‘Compenseren’ betekent dat je je gedrag kunt sturen, dat je je gedrag kunt aanpassen zodat het ‘normaal’ lijkt. Maar begrijpen is niet hetzelfde als voelen. Ik heb uren bij een coach of psycholoog doorgebracht en mijn gebrekkige vaardigheden geanalyseerd, doorgrond, begrepen. Maar daarmee kun je ze niet veranderen. Je kunt begrijpen dat je sociale probleem voortkomt uit een disconnect tussen voelen en naar buiten brengen in de wereld. Maar daarmee heb je het nog niet opgelost. De therapeuten in kwestie waren euforisch over mijn vermogen om het allemaal te begrijpen. Maar daarmee verander je het niet. Je gaat niet beter voelen door heel veel te begrijpen.

silhouette-1632912__340

Onze westerse obsessie met begrijpen komt pijnlijk duidelijk naar voren bij mensen die moeite hebben met emotionele verwerking. Ze zitten uren op een stoeltje bij de peut te begrijpen, te analyseren, te verwerken. Om er thuis achter te komen dat ze geen bal zijn opgeschoten.  In de spreekkamer hadden ze nog het gevoel dat ze er, met deze nieuwverworven kennis helemaal uit gingen komen en dat de wereld aan hun voeten lag. ‘Ik begrijp, dus ik ben’. Compenseren betekent ook vaak dat je met je intellect zo goed begrijpt wat je niet goed kunt, dat je die situaties handig gaat omzeilen omdat je erop kunt anticiperen. Het aantal negatieve interacties in je leven daalt aanzienlijk. Maar word je er sociaal vaardiger door? Je laat (slim) een deel van jezelf niet meer zien omdat je uit ervaring weet dat dat deel niet goed ontvangen wordt. Je wordt een neutrale persoonlijkheid. Je wordt levend behang. Je hebt toch sociale contacten? Mensen om je heen? Goed gedaan!  Je wordt de muzak van het psychologiespectrum. Niemand heeft er een hekel aan, maar iemand krijgt er ook kippenvel van. Je verliest je authenticiteit. Je kunt je autisme ‘compenseren’. Maar je bent een stuk van jezelf kwijtgeraakt. Je bent een wandelend hoofd geworden. Je houdt je staande. En vaak is dat het hoogst haalbare. Maar word je er ook echt gelukkig van?

Compenseren is veilig omdat het gebruik maakt van mentale constructies. We zijn er in onze cultuur heel goed in om  onze emotionele kwetsuren weg te praten onder een dekmantel van acceptatie en redelijkheid. “Sociaal zijn is niet mijn ding, maar he, ik heb goede contacten met collega’s en familie, ik heb vrienden, doe mee aan sociale dingen. Hartstikke goed. Je doet het hartstikke goed.” “Je hebt een heel lange weg afgelegd, kijk eens waar je nu bent, je mag trots op jezelf zijn.” Wij analyseren ons blij met onszelf. “Er zijn zoveel anderen die er slechter aan toe zijn dan jij.”  “Je moet jezelf niet met anderen vergelijken.”  Je ‘mag’ niet balen van jezelf, want er zijn altijd intellectuele reden om blij met jezelf te zijn. Maar ik heb gemerkt dat het niet zo werkt. Sommige dingen moeten gewoon gevoeld worden. Ook als dat niet leuk is. Compenseren is eigenlijk een dooddoener. Het is bij gebrek aan beter een doekje voor het bloeden. En dat wij compenseren zo hoog hebben staan, maakt pijnlijk duidelijk hoe moeilijk het gevoelsmatige stuk is. En daar kun je niet over praten. Je kunt het alleen maar voelen.

Ik zit in een persoonlijk proces waarbij me duidelijk wordt dat ook ik nog altijd heel veel aan het compenseren ben. Dat er stukken zijn die ik niet durf te laten zien.  Dat ik andere mensen niet wil ‘belasten’ met stukken van mezelf. Dat ik nog veel beperkende overtuigingen heb over hoe mensen tegen mij aankijken. Dat ook ik een stuk van mezelf niet wil zien en weghoud van andere mensen in de hoop geaccepteerd te worden. Dat ik, hoewel ik zeker vorderingen heb gemaakt, mezelf toch niet helemaal accepteer zoals ik ben. Dat was wel even een krasje op mijn ego. Ik heb een boek geschreven. Mensen zien mij als een autoriteit op het gebied van holistische autismebegeleiding. Of ik dat ben, is een tweede, maar men projecteert dat op mij. En dan blijven er toch, als keien die uit de grond worden geduwd, allerlei zaken naar boven komen. Daar schijn je nooit helemaal mee klaar te zijn.

Ik wil van het compenseren af. Ik wil leven. Leven met een grote L. En dat betekent dat ik het compenseren los moet laten en in dat gevoelsmatige vlak moet gaan zitten. Dat ik op dat snijvlak moet gaan zitten. En dat betekent dat ik me heel erg kwetsbaar op moet stellen. Zodra je weggaat uit de compenseer- of kluizenaarszone krijg je het plat gezegd voor je kloten. Dat je open probeert te zijn en je ziet dat er mensen zijn die moeiteloos de intimiteit opbouwen waar je zo naar hunkert en tegelijk mee op gespannen voet staat. Dat kun je nooit ‘compenseren’.  Nooit. Die pijn went nooit. Je kunt het toedekken met een mentaal laagje en wegrationaliseren door je positieve kanten ertegen over te plaatsen.  Maar die pijn gaat niet weg, ook niet als daar andere kwaliteiten tegenover staan.

Dat mensen zo gemakkelijk dingen delen waar ik niet eens over nadenk dat je dat zou kunnen delen. En dan zie ik opeens het gat in mijn leven. Dan denk ik aan mijn talenten en soms denk ik: “weegt het één echt tegen het ander op?” Mijn drive om me weinig van anderen aan te trekken maakt dat ik dingen doe waar anderen niet aan toekomen. En tegelijk vul ik een gat, want er is een leegte. Dat is de paradox van autisme. Je doet bijzondere dingen, maar je hebt ze ook nodig om de leegte van binnen te vullen die je nooit kunt wegrationaliseren, niet kunt compenseren. Mensen met ASS zoeken de veiligheid van het mentale, want er is zoveel wat pijn doet, wat je niet de hele tijd wilt, niet de hele tijd aankunt om te voelen. Mag je daar even van bevrijd zijn en in je hoofd gaan zitten?

Mijn uitgangspunt is: comfortabel met je manier van zijn. En dat kost toch voortdurend moeite, ondanks dat ik erin geloof. Misschien gaat het wel meer acceptatie dat het is zoals het is. En die acceptatie van jezelf zou ingebed moeten zijn in acceptatie door anderen. Je kunt jezelf niet accepteren als anderen dat niet doen. Acceptatie van anders-zijn doe je samen. Dan kan langzaam de grens van voelen op gaan schuiven en meer een deel van je dagelijks leven uitmaken. Dat gaat in interactie en samenwerking met andere mensen.

22 thoughts on “Ik wil niet compenseren. Ik wil leven.”

  1. Dat had ik zo zelf kunnen schrijven, ik ervaar het echt zo.
    Nog steeds do.ineert het vevoel niet te voldoen, en dus te laten zien dat ik het wel kan.
    En ja, ik kan het zeker wel, maar het is niet dus wie ik ben.
    Ik wil gefd zijn om wie ik ben, niet wie ik probeer te zijn.
    Ik ben ver gekomen maar heb nog wat te gaan.
    Dank je.

  2. Ik vind dit zo’n mooi stuk. Mijn dochter van 30 heeft ASS (asperger). En ik zie hoe zij haar leven lang al probeert te compenseren. Ik zie hoe erg ze haar best doet en hoeveel energie het haar kost. Door problemen op haar werk met een nieuwe manager zonder enig begrip voor het anders zijn is ze overspannen geraakt. Het breekt mijn hart om te zien hoeveel verdriet ze heeft en toch altijd maar weer blijft knokken en doorgaat om anderen niet teleur te stellen.
    Het doet me ook heel verdriet dat er zoveel mensen zijn die door hun ass in deze maatschappij helemaal buiten de boot vallen en ook geen Wajong krijgen omdat ze volgens het UWV “te goed” zijn en best 40 uur kunnen werken.

  3. Herkenbaar.. maar jezelf kunnen zien is ook een kunst..Dat kan ik dus niet.. zolang niemand iets zegt zie ik het niet of heb ik het niet door (ook niet hoe ik me voel, of het verschil moet dermate groot zijn).. sommige mensen (ook hulpverleners) doen dit van nature en spiegelen door te vragen.. een ander stelt een vraag en verwacht antwoord. Dan gaat het mis.. want dat antwoord is er niet want ik zie/voel het niet.. ik compenseer waarschijnlijk een hoop door kennis en kunde.. maar ook dat zie ik zelf niet.. zolang mensen er niets van zeggen gaat het goed, maar zodra ze op iets wijzen is het hek van de dam.. en ga ik zien of probeer ik te ontdekken wat ze bedoelen.. mensen met autisme heb (vaak) slecht werkende spiegelneuronen.. dit werkt bij mij vrij wel niet.. waardoor ik mezelf niet verplaats in de ander maar ook mezelf niet zie (wil zien!)

  4. Als een ASS’er zich geschoffeerd voelt door het systeem. Zegt dat dan niet genoeg over de onzin ‘diagnose’ die ooit is uitgesproken? Door een zeer in zichzelf zwelgende GZ Psycholoog met een tikje (veel) narcisme op haar cracker die morgen?

    Als je talent analyseren is, dan is dat een enorme plus in onze technocratische samenleving. Het is triest dat we dan zo weinig technische docenten treffen in het basis en voortgezet onderwijs. En dat we elkaar blijkbaar niet begrijpen. Vanaf jongsaan. Zegt dat iets over het kind of over de leraar?

  5. Wow…
    Jij beschrijft perfect waar ik op dit moment mee worstel.
    Na het krijgen van mijn diagnose ben ik op zoek naar mezelf en loop ik tegen net hetzelfde dilemma aan: compenseer ik om erbij te horen of probeer ik toch zoveel mogelijk mezelf te zijn….

    Mag ik jouw post met verwijzing naar je blog gebruiken op die van mij?

    1. Ja hoor, dat is goed. Wil je er ook een vermelding van mijn boek bij zetten?
      Anders kijken naar autisme, uitgeverij AnkhHermes.

  6. Heel mooi omschreven! En zeer herkenbaar!

    “‘Compenseren’ betekent dat je je gedrag kunt sturen, dat je je gedrag kunt aanpassen zodat het ‘normaal’ lijkt. Maar begrijpen is niet hetzelfde als voelen. ”

    En

    “Je wordt een neutrale persoonlijkheid. Je wordt levend behang. Je hebt toch sociale contacten? Mensen om je heen? Goed gedaan!”.

    Zijn voor mij de pakkende zinnen en herkenbaar.

  7. Heel herkenbaar voor mij. Ik kan zo goed sociaal wenselijk gedrag vertonen dat mensen me vaak niet geloven als ik zeg dat ik autisme heb, en daarnaast gevoeligheid voor psychoses heb. Frustrerend, want ik heb het gevoel me te moeten verantwoorden en ik voel me niet serieus genomen. Maar ik herken heel erg dat teveel in je hoofd zitten, te weinig in je lichaam om dat dat teveel pijn doet. Ik zit nu toevallig in een proces waarbij ik steeds meer in mijn lichaam kom te zitten, steeds meer durf te voelen. Ook die pijn, juist die pijn. Hoe meer ik erin zit en dat verwelkom, hoe dichterbij ik bij mijn gevoel kom, hoe meer ik me kwetsbaar op durf te stellen, hoe meer ik contact met mezelf kan maken en daardoor ook met anderen. Die pijn went wel, als je er maar elke keer doorheen gaat. Ik sport ook regelmatig, dat helpt ook om meer in mn lichaam te komen. En ik heb laatst truffels gebruikt. Dat heeft me ook enorm geholpen in dit proces.

  8. Dit stuk resoneerde meteen bij me. Na dit stuk te hebben gelezen heb ik direct je boek gekocht. In dit boek dat ik nu lees krijg ik inzicht na inzicht. Mijn zoon heeft autisme en ik ben er door het boek achter gekomen dat ik hoogsensitief ben. Ik wist eigenlijk wel dat ik dat was, maar nu snap ik wat dit werkelijk betekent. En waarom ik zo graag met mensen met autisme wil werken en waarom ik veel voor ze kan betekenen; met mijn hoogsensitiviteit zit ik op hetzelfde spectrum, maar voor de grens waar het pathologisch wordt. Ik heb een praktijk in mindfulness, waarin ik me specialiseer in mensen met autisme. Door het boek begrijp ik wat we werkelijk doen met mindfulness: aarden. Mindfulness helpt mij dagelijks met aarden en dit is nodig omdat we hier nou eenmaal op aarde zijn en het hier moeten doen. Ook al zijn wij meer verbonden met het niet-aardse. Ik hoop nog heel veel mensen met autisme hiermee te kunnen helpen. Merel, ik ben je enorm dankbaar voor alle inzichten die je me geeft. En ik hoop deze nog heel veel door te kunnen geven in mijn praktijk.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *