Routines: last of hulp?

lotus-3144893__340

Mensen met ASS en routines: ze horen bij elkaar als een peper-en-zoutstel. Maar worden we er altijd beter van? En zijn we er echt zo aan overgeleverd als we denken? My way or the highway leidt tot stress in gezinnen en relaties. Waar is het functioneel en wanneer wordt het een beperking?

Ik kan me herinneren dat ik op de middelbare school tot hilariteit van de hele klas de leraar heb gevraagd even te wachten. Ik had namelijk te weinig tijd om mijn met potlood opgeschreven antwoorden uit te gummen en met pen over te schrijven in de tijd dat de leraar de goede antwoorden oplas. Gekras en fouten in een schrift kunnen namelijk niet snap je.  Het moest per se op mijn manier, maar niemand in de klas die dat ook zo op die manier deed en ze hebben allemaal hun diploma gehaald. Een schoolvoorbeeld (pun intended) van een niet-functionele routine die tegen je werkt.

Waarom deed ik dat? Ik houd van orde en netheid. Daar is niets mis mee. Maar waarom de frustratie als het niet op die manier kan? En waarom niet de tegenwoordigheid van geest opbrengen om de goede antwoorden (met potlood) een krulletje te geven en de foute corrigeren en thuis, als er meer tijd is, de antwoorden met pen over te schrijven? Deze vragen raken aan de kern van autisme: waarom vasthouden aan die manier en waarom niet kunnen omdenken dat het ook anders kan? Ik was 14, werd gepest, was onzeker en zat in de knoop met mijn puberteit. Het zal allemaal hebben bijgedragen aan de knoedel in mijn hoofd die me deed besloten dat het per. se. zo. moest.

Ik ben nu 25 jaar verder en routines hebben bij lange na niet meer de greep op mijn leven die ze toen hadden. Ik schrijf niet meer met de hand bladmuziek over om te ontspannen. Ik maak niet meer hele dagen woordzoekers en legpuzzels. Ik heb wel mijn vaste riedeltje als ik uit mijn werk kom. Het geeft me geestelijke opluchting om mijn huis aandachtig schoon te maken. Het verschil? Functioneel en niet functioneel.

Het verschil tussen een voedende routine en een dwangneurose is dat de eerste een toegevoegde waarde heeft en de tweede absoluut niet. Waar een routine voedend is, zou je beter van een ritueel kunnen spreken. Rituelen zijn zo oud als de mensheid. Een ritueel heeft geen rationele basis. Daar gaat het ook niet om. Je hoeft niet te begrijpen waarom je een ritueel uitvoert, of juist dat ritueel. Een ritueel is een handeling die, doordat hij met aandacht wordt herhaald, los komt te staan van de dagelijkse realiteit waardoor hij een sacraal karakter krijgt en voedend wordt voor onze binnenwereld. Een kaarsje aansteken in de kerk, bij een foto van een overledene of bij een graf, een bad nemen en daar aandachtig van genieten, je kind voorlezen bij het naar bed-‘ritueel'(!), het zijn allemaal zaken die waarde hebben niet door de handeling zelf, maar door de aandacht waarmee we het doen. Het is een aandacht die we niet vanzelfsprekend aan andere dagelijkse dingen geven. Doe je de afwas of maak je de post open met dezelfde aandacht waarmee je in bad gaat ? (probeer het eens).

candle-2038736__340

Door aandacht te geven, geven we een handeling een karakter mee die hem onderscheidt van de dagelijkse realiteit. Het is net of het daardoor meer gaat leven en dieper inwerkt op onze psyche. Het kan helpen om de psychische spanning die we door de dag heen opdoen te laten afvloeien. Een boek van boeddhistische monnik Thich Nath Hanh heet ‘Leven in aandacht’ en dat is precies waar het om gaat. Als we leven in aandacht, vertragen we automatisch en geven we onze psyche de tijd om bewust te verwerken wat er allemaal om ons heen gebeurt. De psychische overload kan daardoor beperkt worden omdat er minder onverwerkte informatie is. Daardoor blijft onze geest helderder. Althans in mijn geval was dat sleutel om de noodzaak voor dwangneuroses (reken maar dat ik mijn portie heb gehad) weg te nemen. De niet-functionele routines verdwenen daardoor terwijl de voedende rituelen overbleven. Ik zou ze niet meer willen missen.

Wanneer we prikkels oppotten ontstaat er stress. Er ontstaat een gevoel van machteloosheid omdat we niet in staat zijn onze omgeving adequaat te verwerken. Ook psychische problemen of psychisch trauma kan de oorzaak zijn van deze stress. En die machteloosheid veroorzaakt een controlebehoefte. En dat is het irrationele aan een dwangneurose: het gedrag heeft geen enkele zin, maar het voedt een behoefte die eerder of elders te weinig is vervuld. Dwangneuroses nemen vaak toe in tijden van stress. Dat betekent dat wanneer iemand in zijn ‘normaalstand’  last van dwangneuroses heeft, er ergens een niet-onderkende bron van stress is.  Denk daaraan als iemand met ASS zit te freaken. Je ziet het niet, maar het is er wel. Ik geloof dat niemand last van dwangneuroses hoeft te te hebben. Ik geloof dat ze een coping mechanisme zijn en geen aangeboren karaktertrek.

crazy-3126441__340

Door de onderliggende bronnen van spanning weg te nemen met behulp van een combinatie van mindfullness, gesprekstherapie en healing zijn bij mij de dwangneuroses opgelost. Het klinkt eenvoudig, maar is het niet. De oorzaak van de spanning kan heel diep zitten, hardnekkig zijn en kan in sommige gevallen ook niet eenvoudig opgelost worden. Maar je kunt wel voor jezelf nagaan: is dit voedend of is het storend? Wanneer een handeling je gevoel van welbehagen vergroot, is het een positief ritueel. Wanneer een handeling je frustratie voedt, je obsessie uitvergroot en je het gevoel hebt dat het heel erg is als je hem niet kunt uitvoeren, is het een dwangneurose. Een ritueel kun je uitstellen. Je kunt er wel naar hunkeren, maar je loopt niet vast als het even niet kan. Een ritueel heeft een andere kwaliteit en vibe dan een dwangneurose. Leer die verschillen kennen en je hebt een krachtige tool voor je eigen welzijn in handen. En soms is een probleem ook gewoon te groot om te tackelen met een geritualiseerde handeling.

Handvatten om rituelen vorm te geven

zorg dat het ritueel een afstand heeft van je dagelijks leven door er bijvoorbeeld een vaste plek voor te gebruiken.

We ontspannen gemakkelijker als onze zintuigen op een fijne manier worden aangesproken. Gebruik ontspannende muziek, geur (wierook, etherische olie, geurkaars, kruiden) of gedempt licht

Rituelen brengen ons bewustzijn van het rationele (linkerhersenhelft) naar het niet-rationele deel (rechterhersenhelft) van ons brein.

Het is de herhaling die het ritueel kracht geeft. Maak er een dagelijkse routine van.

Het aantrekken van andere kleren na een dag werk helpt je om te schakelen. Ook omgevingsenergie kan in je kleren blijven hangen en doorwerken ook als je weer thuis bent. Gebruik een specifieke ‘rustgarderobe’ om je te helpen ontspannen.

Het gaat niet om de handeling maar om te aandacht. Een simpele handeling als iets schoonmaken of een kopje thee drinken kan een ritueel worden als je het aandachtig doet en alle finesses in je zintuigen laat doordringen.

Breid je ‘rituelen-mindset’ uit van je rituelen naar dagelijkse handelingen. Je zult merken hoeveel fijner het is om dingen in aandacht te doen en er de tijd voor te nemen. Je zult de illusie van de haastcultuur doorprikken. Toon Hermans heeft gezegd: ‘Doe het maar wat langzamer, dan gaat het sneller.’

Leef in aandacht en je dwangneuroses zullen (voor zover er geen  ernstige problemen spelen) hun greep langzaam kwijtraken. Ze zijn niet interessant meer.

 

2 thoughts on “Routines: last of hulp?”

  1. Beste Merel,
    Bedankt voor het boek dat je schreef, het is een feest van herkenning. Ik ben ook autistisch en hoogbegaafd en hooggevoelig en na 3 jaar diagnose en 6 jaar dagelijks mediteren ben ik er wel uit: ik leef en wil leven op een veel wezenlijker niveau dan de meeste mensen, ik haat oppervlakkigheid en schijnheiligheid, ik voel mensen altijd aan op een niveau waar ze zelf geen of nauwelijks besef van hebben. Als dat gewaardeerd wordt: fijn, zoniet, geen probleem. Ik ben gelovig geworden door het mediteren (gewoon mijn oude katholieke roots heropgepakt) en ik voel me heel erg thuis in gelovige kringen. Ik ben wat ik ben en erg gelukkig met alles erop en eraan 😉
    met vriendelijke groetjes !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *